Genen belangrijk in ontstaan ADHD
De oorzaken van ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder (Aandachtstekort-stoornis met hyperactiviteit)) zijn niet geheel bekend. Wel is duidelijk dat genetische factoren een belangrijke rol spelen in het ontstaan van ADHD, en dat ADHD gepaard gaat met veranderingen in de hersenen (Hoogman et al., 2017 (Hoogman, M, Bralten, J, Hibar, DP., Mennes, M, Zwiers, MP., Schweren, LS. J., van Hulzen, KJ. E., Medland, SE., Shumskaya, E, Jahanshad, N, de Zeeuw, P, Szekely, E, Sudre, G, Wolfers, T, Onnink, AM. H., Dammers, JT., Mostert, JC., Vives-Gilabert, Y, Kohls, G, Oberwelland, E, Seitz, J, ther, Mü, Ambrosino, S, Doyle, AE., Høvik, MF., Dramsdahl, M, Tamm, L, van Erp, TG. M., Dale, A, Schork, A, Conzelmann, A, Zierhut, K, Baur, R, McCarthy, H, Yoncheva, YN., Cubillo, A, Chantiluke, K, Mehta, MA., Paloyelis, Y, Hohmann, S, Baumeister, S, Bramati, I, Mattos, P, Tovar-Moll, F, Douglas, P, Banaschewski, T, Brandeis, D, Kuntsi, J, Faraone, S. V., Rubia, K, Kelly, C, Di Martino, A, Milham, MP., Castellanos, FX., Frodl, T, Zentis, M, Lesch, K, Pauli, P, Jernigan, TL., Haavik, J, Plessen, KJ., Lundervold, AJ., Hugdahl, K, Seidman, LJ., Biederman, J, Rommelse, N, Heslenfeld, DJ., Hartman, CA., Hoekstra, PJ., Oosterlaan, J, von Polier, G, Konrad, K, Vilarroya, O, Soliva, JCarles, Durston, S, Buitelaar, J. K., Shaw, P, Thompson, PM., Franke, B, Reif, A., Asherson, P., Ramos-Quiroga, J. A., Subcortical brain volume differences in participants with attention deficit hyperactivity disorder in children and adults: a cross-sectional mega-analysis (2017)) ). Door de genetische invloed houden veel kinderen met ADHD hinder van deze stoornis in de volwassenheid (Franke et al., 2012 (Franke, B., Faraone, S. V., Asherson, P., Buitelaar, J. K., Bau, C. H. D., Ramos-Quiroga, J. A., Mick, E., Grevet, E. H., Johansson, S., Haavik, J, Lesch, K, Cormand, B., Reif, A., The genetics of attention deficit/hyperactivity disorder in adults, a review (2012)) ). Ook factoren uit de omgeving spelen een rol in het ontstaan van ADHD, vooral in de vroege ontwikkeling van de foetus en het kind. Van de factoren die samengaan met ADHD is soms moeilijk vast te stellen of ze een oorzaak zijn voor de ontwikkeling van ADHD of hier juist een gevolg van zijn (Landelijke Stuurgroep Multidisciplinaire Richtlijnontwikkeling in de GGZ, (Landelijke Stuurgroep Multidisciplinaire Richtlijnontwikkeling in de GGZ, Multidisciplinaire richtlijn ADHD: Richtlijn voor de diagnostiek en behandeling van ADHD bij kinderen en jeugdigen ()) ; Thapar et al., 2013 (Thapar, A, Cooper, M., Eyre, O, Langley, K, Practitioner Review: What have we learnt about the causes of ADHD? (2013)) ).
Gezinskenmerken kunnen beloop van ADHD beïnvloeden
Opvoedingsomstandigheden zijn waarschijnlijk niet van invloed op de ontwikkeling van ADHD, maar kunnen wel bijdragen aan het beloop en aan de ontwikkeling van eventuele gedragsproblemen (American Psychiatric Association. DSM-5 Task Force., 2014 (American Psychiatric Association. DSM-5 Task Force., Diagnostic and statistical manual of mental disorders: DSM-5, Washington, D.C. (2014)) ; Chronis et al., 2004 (Chronis, AM., Chacko, A, Fabiano, GA., Wymbs, BT., Pelham, WE., Enhancements to the behavioral parent training paradigm for families of children with ADHD: review and future directions (2004)) ). Het opvoeden van een kind met ADHD vraagt veel van de ouders. Aansluiten bij de behoeften van hun kind aan structuur en duidelijkheid is één van de belangrijkste uitdagingen voor ouders en kan een gunstige invloed hebben op de ontwikkeling van een kind met ADHD (Johnston & Mash, 2001 (Johnston, C., Mash, E. J., Families of children with attention-deficit/hyperactivity disorder: review and recommendations for future research (2001)) ).
Tabel: Risicofactoren die de kans op ADHD verhogen
Risicofactoren |
Toelichting |
Bron |
---|---|---|
Genen |
|
|
Veranderingen in de hersenen |
|
|
Geboortefactoren |
|
|
Gedrag van moeder tijdens de zwangerschap |
|
|
Negatieve ervaringen in de jeugd |
|
|
Mannelijk geslacht |
|
|
Meer informatie
ADHD gerelateerd aan verminderde schoolprestaties
Kinderen met ADHD ondervinden vaker problemen op school. Dit leidt tot onderpresteren en in sommige gevallen tot schooluitval. Bij volwassenen uiten deze problemen zich op het werk. Zo hebben volwassenen met ADHD vaker werkproblemen en een lager inkomen.
Tabel: Gevolgen van ADHD voor het functioneren en kwaliteit van leven
Gevolgen | Toelichting | Bron |
---|---|---|
School |
|
|
Werk |
|
|
Meer informatie
ADHD van invloed op sociaal functioneren
Kinderen met ADHD kunnen beperkingen in het sociaal functioneren ervaren. Ook bij volwassenen kunnen binnen het gezinsleven problemen ontstaan die zich uiten in conflicten, echtscheidingen en partnergeweld. Mensen met ADHD komen vaker in aanraking met justitie dan mensen zonder ADHD.
Tabel: Gevolgen van ADHD in de sociale ontwikkeling
Gevolgen | Toelichting | Bron |
---|---|---|
Gezin |
Verhoogde kans op:
|
|
Criminaliteit |
ADHD wordt geassocieerd met:
|
|
Meer informatie
ADHD gerelateerd aan lichamelijke en psychische beperkingen
ADHD in de volwassenheid wordt geassocieerd met beperkingen in het lichamelijk en mentaal functioneren. Impulsief gedrag, gerelateerd aan ADHD, hangt samen met een hogere kans op (verkeers-)ongelukken. Dit heeft ook invloed op de gezondheid. Zo wordt ADHD gerelateerd aan een hogere kans op tienerzwangerschappen en seksueel overdraagbare aandoeningen, slaapproblemen, zelfbeschadiging en suïcidepogingen, en problematisch middelengebruik (Zorgstandaard GGZ, 2019 (Zorgstandaard GGZ, Zorgstandaard ADHD (2019)) ).
Tabel: Gevolgen van ADHD op de gezondheid en welzijn
Gevolgen | Toelichting | Bron |
---|---|---|
Kwaliteit van leven |
|
|
Gezondheid |
Grotere kans op:
|
|
(Verkeers)ongevallen |
Grotere kans op:
|
|
Meer informatie
ADHD gaat vaak gepaard met andere stoornissen
Mensen met ADHD hebben regelmatig ook een andere (psychische) stoornis. Zo is depressie een veelvoorkomend probleem en wordt ADHD gerelateerd aan stoornissen in het middelengebruik. Naast psychische problemen hebben mensen met ADHD ook vaker last van lichamelijke aandoeningen zoals obesitas (Er is sprake van obesitas of ernstig overgewicht bij een Body Mass Index (BMI) ≥ 30 kg/m2. ), slaapstoornissen en astma.
Tabel: Comorbiditeit (Een combinatie van twee of meer aandoeningen bij één persoon. In tegenstelling tot bij multimorbiditeit is sprake van aandoeningen die zijn gerelateerd aan een hoofdaandoening. ) bij ADHD
Comorbiditeit | Toelichting | Bron |
---|---|---|
Psychische stoornissen |
Stemmingsstoornissen:
Persoonlijkheidstoornissen:
Angststoornissen:
Stoornissen in het gebruik van middelen:
|
|
Lichamelijke stoornissen |
|
|
Meer informatie
- F.L. Hakstege (RIVM)
- H. Kranenburg (LURIA)
- R. Gijsen (RIVM)
- C. Zomer (RIVM)
- M.J.J.C. Poos (RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu))