Leefstijl en psychosociale factoren gerelateerd aan ervaren gezondheid

Het oordeel over de eigen gezondheid is gebaseerd op veel verschillende gezondheidsaspecten, zowel de aanwezigheid van ziekten als (gezonde) leefstijl- en psychosociale factoren. Het relatieve belang van de verschillende aspecten voor de ervaren gezondheid blijkt afhankelijk van geslacht, leeftijd, tijdsperiode, sociaaleconomische status en cultuur. Bij jongeren zijn bijvoorbeeld vooral fitheid en leefstijl van belang om zich gezond te voelen, bij mensen van middelbare leeftijd zijn dit lichamelijke en psychische klachten en bij ouderen chronische aandoeningen, lichamelijke beperkingen en zorggebruik ( Jylhä et al. 1986 Jylhä, M., Leskinen, E., Alanen, E., Leskinen, A. L., Heikkinen, E., Self-rated health and associated factors among men of different ages. (1986) Krause & Jay 1994 Krause, N. M., Jay, G. M., What do global self-rated health items measure? (1994) Peersman et al. 2012 Peersman, W., Cambier, D., de Maeseneer, J., Willems, S., Gender, educational and age differences in meanings that underlie global self-rated health (2012) Simon et al. 2005 Simon, S. R., Majumdar, S. R., Prosser, L. A., Salem-Schatz, S., Warner, C., Kleinman, K., Miroshnik, I., Soumerai, S. B., Group versus individual academic detailing to improve the use of antihypertensive medications in primary care: a cluster-randomized controlled trial. (2005) ). Ook tussen opleidingsgroepen bestaan verschillen in hoe gezondheid wordt opgevat. Zo blijkt dat laagopgeleiden meer geneigd zijn gezondheid te definiëren in negatieve termen (zoals afwezigheid van ziekten), in relatie tot hun levensomstandigheden, met nadruk op het functioneren, en vanuit een accepterende levenshouding ( Stronks et al. 2018 Stronks, K., Hoeymans, N., Haverkamp, B., den Hertog, FF. R. J., van Bon-Martens, M.J.H., Galenkamp, H., Verweij, M., van Oers, H. A. M., Do conceptualisations of health differ across social strata? A concept mapping study among lay people (2018) ).  

Tabel: Factoren gerelateerd aan ervaren gezondheid
Factor

Chronische aandoeningen Hiermee wordt over het algemeen gedoeld op irreversibele (niet omkeerbare) aandoeningen zonder uitzicht op volledig herstel en met een relatief lange ziekteduur.

Lichamelijke klachten

Medicijngebruik

Psychische klachten

Lichamelijke beperkingen en handicaps

Niet fit voelen, vitaliteit

Arbeidsongeschiktheid en arbeidsparticipatie

Leefstijlfactoren zoals roken, voeding, overgewicht Er is sprake van overgewicht bij een Body Mass Index (BMI) ≥ 25 kg/m2, lichamelijke activiteit

Sociale steun

Regelmatig gebruik van welzijnsvoorzieningen

Aantal ziekenhuisopnamen in de afgelopen 12 maanden

Bronnen:  Au & Johnston 2014 Au, N, Johnston, D.W., Self-assessed health: what does it mean and what does it hide? (2014) Verropoulou 2009 Verropoulou, G., Key elements composing self-rated health in older adults: a comparative study of 11 European countries.213-226. (2009) Krause & Jay 1994 Krause, N. M., Jay, G. M., What do global self-rated health items measure? (1994) Idler & Benyamini 1997 Idler, E. L., Benyamini, Y., Self-rated health and mortality: a review of twenty-seven community studies. (1997) Ross & Bird 1994 Ross, C. E., Bird, C. E., Sex stratification and health lifestyle: consequences for men's and women's perceived health. (1994) Benyamini et al. 2000 Benyamini, Y., Leventhal, H., Leventhal, E. A., Idler, E. L., Positive affect and function as influences on self-assessments of health: expanding our view beyond illness and disability. (2000) Smith et al. 2006 Smith, W, Wang, JJin, Cumming, RG., Mitchell, P, Variables determining perceived global health ranks: findings from a population-based study. (2006) Janson & Molarius 2002 Janson, S., Molarius, A., Self-rated health, chronic diseases, and symptoms among middle-aged and elderly men and women. (2002) Letenneur et al. 2008 Letenneur, L., Samieri, C., Jutand, M. A., Féart, C., Capuron, L., Barberger-Gateau, P., Dietary patterns derived by hybrid clustering method in older people: association with cognition, mood, and self-rated health. (2008) Huisman et al. 2012 Huisman, M., Braam, A. W., Deeg, D. J. H., Galenkamp, H., Estimates of prospective change in self-rated health in older people were biased owing to potential recalibration response shift. (2012) Jylhä 2009 Jylhä, M., What is self-rated health and why does it predict mortality? Towards a unified conceptual model (2009)

  • H. Galenkamp (AMC Academisch Medisch Centrum Amsterdam)
  • B.E.P. Snijders (RIVM Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu)
  • E.M. Zantinge, red. (RIVM)