Determinanten: persoonsgebonden, leefstijl en omgeving

Onder determinanten van (on)gezondheid verstaan we alle factoren die de volksgezondheid beïnvloeden. Het gaat om zowel risicofactoren voor ongezondheid (pathogenese) als om factoren die de gezondheid positief beïnvloeden (salutogenese). We hanteren een indeling in persoonsgebonden factoren, leefstijl en de fysieke en sociale omgeving. Naast deze groepen van determinanten zijn preventie, zorg en maatschappelijke determinanten ook van invloed op de volksgezondheid. Ook kunnen ziekten of aandoeningen fungeren als determinant voor andere ziekten of gezondheid.


Persoonsgebonden factoren kunnen genetisch en/of verworven zijn

Persoonsgebonden determinanten van gezondheid kunnen genetisch zijn, maar ook verworven worden in de loop van het leven. Persoonsgebonden factoren ontwikkelen zich vaak via een wisselwerking tussen genen, leefstijl en omgevingsfactoren. Deze factoren zijn dus zowel genetisch als verworven. Voorbeelden van persoonsgebonden factoren zijn bloeddruk, serumcholesterol en overgewicht Er is sprake van overgewicht bij een Body Mass Index (BMI) ≥ 25 kg/m2.


Leefstijl: zowel gunstig als ongunstig gedrag

Leefstijlfactoren worden ook wel gedragsfactoren genoemd. Bij leefstijlfactoren gaat het om gedrag dat een gunstige of een ongunstige invloed kan hebben op de gezondheid, zoals lichaamsbeweging, roken en overmatig alcoholgebruik.


Omgevingsfactoren omvatten zowel de sociale als fysieke omgeving

Bij omgevingsfactoren gaat het om zowel de fysieke als de sociale omgeving. Voorbeelden van fysieke omgevingsfactoren zijn geluid, straling, luchtverontreiniging en  de kwaliteit van het binnenmilieu. De sociale omgeving omvat het geheel van sociale, culturele en levensbeschouwelijke factoren dat van invloed is op het menselijk gedrag. Voorbeelden van onderwerpen in Volksgezondheidenzorg.info zijn seksuele grensoverschrijding en ouderenmishandeling. Onderwerpen die gerelateerd zijn aan de sociale omgeving zijn arbeid, participatie, eenzaamheid en sociaaleconomische status.


Selectie determinanten op basis van verschillende criteria

In VZinfo.nl beperken we ons tot de determinanten die op populatieniveau de grootste invloed op de volksgezondheid hebben en die dus belangrijke aangrijpingspunten voor preventie en beleid zijn. Ook zijn determinanten opgenomen die een hoge maatschappelijke relevantie hebben of veel aandacht krijgen in preventie en beleid.

  • M.M. Harbers (RIVM)
  • E.M. Zantinge (RIVM)
  • A.M. van Bakel (RIVM)