Informed consent
Het (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu) ontvangt sinds 1 januari 2022 de gegevens van een deel van de vaccinaties anoniem. Dat gebeurt als mensen geen toestemming geven om hun gegevens met het RIVM te delen. Anonieme vaccinaties kunnen niet worden meegeteld voor de vaccinatiegraad. Dat komt doordat de informatie die nodig is om de vaccinatiegraad te bepalen dan niet bekend is. Bijvoorbeeld in welk jaar het gevaccineerde kind is geboren. De geregistreerde vaccinatiegraad is daarom lager dan de werkelijke vaccinatiegraad. Daarnaast werden de cijfers voor de (Difterie, kinkhoest, tetanus, polio)-Hib-HepB-vaccinatiegraad bij zuigelingen tijdelijk (verslagjaar 2023-2024) ook negatief beïnvloed door het deels ontbreken van de DKTP-schema-indicatie.
Interpretatie regionale verschillen
Het is belangrijk voorzichtig te zijn bij de interpretatie van verschillen tussen regio’s of gemeenten en verschillen tussen jaren binnen eenzelfde regio of gemeente. Dit kunnen daadwerkelijke verschillen zijn maar ze kunnen ook deels veroorzaakt worden door de mate waarin op regionaal niveau informed consent wordt geregistreerd en de DKTP-schema-indicatie werd doorgegeven. De mate van informed consent is niet alleen afhankelijk van de bereidheid van gevaccineerden en/of de ouder(s) om toestemming te geven voor gegevensuitwisseling maar ook van de inspanning van de betreffende (Jeugdgezondheidszorg)-organisatie(s) om toestemming te verkrijgen en verschilt ook per vaccinsoort.
Ontwikkeling vaccinatiegraad
Het (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu) kan sinds enkele jaren niet meer de precieze vaccinatiegraad geven. Dat komt doordat het sinds 2022 een deel van de vaccinaties anoniem ontvangt. Deze kunnen niet worden meegeteld voor de vaccinatiegraad omdat informatie die daarvoor nodig is, zoals het geboortejaar, niet bekend is. De geregistreerde vaccinatiegraad is daarom iets lager dan de werkelijke. Het RIVM neemt de anonieme vaccinaties zo goed als mogelijk mee om de werkelijke vaccinatiegraad te bepalen. Soms spreekt dat beeld de cijfers van de geregistreerde vaccinatiegraad tegen. Zo was het aandeel geregistreerde vaccinaties de laatste jaren groter dan in 2022, maar dat betekent niet automatisch dat de vaccinatiegraad hoger is.
Ongeveer driekwart van de zuigelingen kreeg de rotavirusvaccinatie en de (Respiratoir syncytieel virus)-immunisatie, die in 2024 en 2025 aan het (Rijksvaccinatieprogramma) zijn toegevoegd. De ontwikkelingen in de vaccinatiegraad ten opzichte van vorig verslagjaar verschilden per vaccinatie. Het lijkt erop dat de werkelijke vaccinatiegraad bij zuigelingen en kleuters iets is afgenomen ten opzichte van het jaar ervoor. Ook zijn zwangeren waarschijnlijk minder vaak tegen kinkhoest gevaccineerd. De vaccinatiegraad van de maternale griepvaccinatie is laag, maar lijkt wel iets toegenomen. De (Humaan papilloma virus)- en de MenACWY-vaccinatiegraad bij adolescenten lijkt licht gestegen. De (Difterie, Tetanus en Poliomyelitis)- en (Bof, mazelen, rodehond)-vaccinatiegraad bij schoolkinderen lijkt ongeveer hetzelfde te zijn gebleven.
Geen wettelijke vaccinatieplicht
Binnen het Rijksvaccinatieprogramma (RVP) krijgen kinderen in de leeftijd van 0 tot 18 jaar inentingen tegen veertien infectieziekten aangeboden: respiratoir syncytieel virusinfectie (RSV; immunisatie), rotavirusinfectie (Rota), difterie, kinkhoest, tetanus, polio (DKTP), bof, mazelen, rodehond (BMR), infectie met Haemophilus influenzae type b (Hib b), hepatitis B (HepB), meningokokkenziekte (MenACWY), pneumokokkenziekte (Pneu) en een aanhoudende infectie met het humaan papillomavirus (HPV) dat verschillende soorten kanker kan veroorzaken. In Nederland wordt met vrijwillige vaccinatie een hoge vaccinatiegraad bereikt. Vaccinatie vindt meestal plaats op het consultatiebureau voor zuigelingen en peuters.
Tabel 1: RSV-immunisatiegraad (%) en rotavirusvaccinatiegraad (%) voor zuigelingen per RSV-seizoen of cohort, op basis van op persoon geregistreerde immunisaties/vaccinaties (exclusief anonieme immunisaties/vaccinaties)*.
| Zuigelingen | |||
|---|---|---|---|
| RSV-seizoen | RSV | Cohort | Rota |
| 2025/2026 | 75,0a | 2024 | 72,8 |
* Het informed consent beïnvloedt deze cijfers (exclusief anonieme immunisaties/vaccinaties; onderrapportage werkelijke immunisatiegraad/vaccinatiegraad).
a 77,1% inclusief anonieme immunisaties
Tabel 2: Vaccinatiegraad (%) zuigelingen naar vaccinatie per cohort, op basis van op persoon geregistreerde vaccinaties (exclusief anonieme vaccinaties).
| Zuigelingen | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Cohort | DKTP | Hib | HepBb | Pneu | BMR | MenC/MenACWY | Volledigc |
| 2005 | 94,5 | 95,1 | 17,9 | 96,0 | 95,9 | ||
| 2006 | 95,2 | 95,9 | 18,6 | 94,4a | 96,2 | 96,0 | |
| 2007 | 95,0 | 95,6 | 19,3 | 94,4 | 96,2 | 96,1 | |
| 2008 | 95,4 | 96,0 | 19,4 | 94,8 | 95,9 | 95,9 | |
| 2009 | 95,4 | 96,0 | 19,5 | 94,8 | 95,9 | 95,9 | |
| 2010 | 95,5 | 96,1 | 19,7 | 95,1 | 96,1 | 96,0 | |
| 2011 | 95,4 | 95,9 | 51,4 | 95,0 | 96,0 | 95,8 | |
| 2012 | 94,8 | 95,4 | 94,5 | 94,4 | 95,5 | 95,3 | |
| 2013 | 94,2 | 94,9 | 93,8 | 93,8 | 94,8 | 94,6 | |
| 2014 | 93,5 | 94,2 | 93,1 | 93,6 | 93,8 | 93,5 | 91,2 |
| 2015 | 92,6 | 93,4 | 92,2 | 92,8 | 92,9 | 92,6 | 90,2 |
| 2016 | 92,4 | 93,1 | 92,0 | 92,6 | 92,9 | 92,6 | 90,2 |
| 2017 | 92,6 | 93,5 | 92,3 | 93,0 | 93,6 | 93,2 | 90,8 |
| 2018 | 93,1 | 93,8 | 93,0 | 93,3 | 93,6 | 93,3 | 91,3 |
| 2018 | (90,1)d | ||||||
| 2019 | 92,2 | 92,9 | 92,2 | 92,5 | 92,3 | 92,0 | 90,1 |
| 2019 | (92,7)e,* | (93,3)e,* | (92,7)e,* | (92,6)e,* | (92,7)e,* | (92,8)e,* | (90,6)e,* |
| 2020 | 87,3* | 89,0* | 87,6* | 90,0* | 88,8* | 88,3* | 83,6* |
| 2020 | (88,0)f,* | (89,6)f,* | (88,2)f,* | (90,0)f,* | (89,4)f,* | (89,4)f,* | (84,2)f,* |
| 2021 | 85,4* | 87,2* | 85,7* | 87,8* | 88,3* | 88,0* | 83,1* |
| 2021 | (86,1)g,* | (87,8)g,* | (86,3)g,* | (87,9)g,* | (88,8)g,* | (88,9)g,* | (83,7)g,* |
| 2022 | 87,9* | 88,6* | 87,9* | 87,8* | 88,1* | 87,7* | 85,4* |
| 2022 | (88,5)h,* | (89,2)h,* | (88,5)h,* | (87,8)h,* | (88,8)h,* | (88,7)h,* | (86,0)h,* |
| 2023 | 86,8* | 87,8* | 87,0* | 86,7* | 87,3* | 86,9* | 84,5* |
| 2023 | (87,4)i,* | (88,2)i,* | (87,5)i,* | (86,7)i,* | (87,9)i,* | (87,7)i,* | (85,0)i,* |
a Alleen voor zuigelingen geboren op of na 1 april 2006.
b Percentage van het totale cohort. In 2011 is universele hepatitis B-vaccinatie ingevoerd; voorheen werden risicogroepen gevaccineerd.
c Kerncijfer volledige deelname zuigelingen: alle aangeboden vaccinaties volgens RVP-schema ontvangen voor het bereiken van de 2-jarige leeftijd.
d Tussen haakjes: zonder leeftijdsgrens (cohort 2018: situatie 2 maart 2021; cohort 2019: situatie 3 maart 2022; cohort 2020: situatie 7 maart 2023; cohort 2021: situatie 5 maart 2024; cohort 2022: situatie 4 maart 2025; cohort 2023: situatie 9 maart 2026).
* het informed consent beïnvloedt deze cijfers (exclusief anonieme vaccinaties; onderrapportage werkelijke vaccinatiegraad). Het effect was voor cohort 2019-2020 nog beperkt, omdat het kinderen betrof die voor een groot deel voor 1-1-2022 de adviesleeftijd voor vaccinatie bereikten. De cijfers voor (Difterie, kinkhoest, tetanus, polio)-Hib-HepB werden voor zuigelingen geboren vanaf augustus 2020 t/m december 2021 ook negatief beïnvloed als de (Jeugdgezondheidszorg)-indicatie voor het te volgen DKTP-schema ontbrak en de vaccinatietoestand daardoor mogelijk te strikt werd beoordeeld.
Tabel 3: vaccinatiegraad (%) kleuters, schoolkinderen en adolescenten naar vaccinatie per cohort, op basis van op persoon geregistreerde vaccinaties (exclusief anonieme vaccinaties).
| Kleuters (5 jaar) | Schoolkinderen (10 jaar) | Adolescente meisjes (14/11 jaar)c | Adolescente jongens (11 jaar) | Adolescenten (15 jaar) | ||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Cohort | D(K)TP | DTP | BMR | HPV | HPV | MenACWY | ||
| revac | basisa | totaalb | ||||||
| 2005 | 92,0 | 2,6 | 94,7 | 92,0 | 92,0 | 53,0 | ||
| 2006 | 92,3 | 2,1 | 94,4 | 90,8 | 90,9 | 63,1 | 84,3 | |
| 2006 | (68,0)d | (85,3)e,* | ||||||
| 2007 | 92,3 | 2,4 | 94,7 | 90,0 | 90,1 | 47,6 | 80,3* | |
| 2007 | (66,4)e,* | (81,3)f,* | ||||||
| 2008 | 92,0 | 2,4 | 94,4 | 89,5 | 89,5 | 58,5* | 66,1* | |
| 2008 | (63,6)f,* | (68,6) (gram),* | ||||||
| 2009 | 91,9 | 2,4 | 94,1 | 89,7 | 89,7 | 69,0* | ||
| 2009 | (70,7)h,* | |||||||
| 2010 | 91,5 | 2,1 | 93,7 | 88,9 | 89,0 | 70,6* | ||
| 2010 | (91,9)d | (91,9)d | (72,2)i,* | |||||
| 2011 | 91,1 | 2,1 | 93,2 | 86,3 | 86,4 | |||
| 2011 | (89,7)e,* | (89,7)e,* | ||||||
| 2012 | 90,4 | 2,3 | 92,7 | 82,5* | 82,7* | 51,8* | 45,5* | |
| 2012 | (85,0)f,* | (85,1)f,* | (60,1)g,* | (54,1)g,* | ||||
| 2013 | 90,3 | 2,2 | 92,5 | 78,2* | 78,5* | 57,5* | 53,7* | |
| 2013 | (81,1)g,* | (81,2)g,* | (62,9)h,* | (59,3)h,* | ||||
| 2014 | 89,9 | 2,4 | 92,2 | 78,2* | 79,0* | 59,4* | 55,6* | |
| 2014 | (80,6)h,* | (81,2)h,* | (64,5)i,* | (60,9)i,* | ||||
| 2015 | 89,4 | 2,6 | 92,0 | 78,3* | 79,5* | |||
| 2016 | 88,5 | 2,3 | 90,8 | (79,9)i,* | (81,3)i,* | |||
| 2016 | (89,0)e,* | (91,2)e,* | ||||||
| 2017 | 86,6* | 2,1* | 88,7* | |||||
| 2017 | (87,1)f,* | (89,1)f,* | ||||||
| 2018 | 80,1* | 1,8* | 82,0* | |||||
| 2018 | (80,6)g,* | (82,4)g,* | ||||||
| 2019 | 78,4* | 1,8* | 80,2* | |||||
| 2019 | (78,9)h,* | (80,6)h,* | ||||||
| 2020 | 78,9* | 2,0* | 81,0* | |||||
| 2020 | (79,4)i,* | (81,4)i,* | ||||||
a Kinderen die basisimmuniteit pas bereiken op de leeftijd van 2 tot 5 jaar en daarom niet in aanmerking komen voor revaccinatie (= revac).
b Voldoende beschermd (= som gerevaccineerd + basisimmuun 2 tot 5 jaar).
c Vanaf cohort 2012 op 11 in plaats van 14 jaar vanwege verlaging vaccinatieleeftijd.
d Tussen haakjes: zonder leeftijdsgrens, situatie 2 maart 2021.
e Tussen haakjes: zonder leeftijdsgrens, situatie 3 maart 2022.
f Tussen haakjes: zonder leeftijdsgrens, situatie 7 maart 2023.
g Tussen haakjes: zonder leeftijdsgrens, situatie 5 maart 2024.
h Tussen haakjes: zonder leeftijdsgrens, situatie 4 maart 2025.
i Tussen haakjes: zonder leeftijdsgrens, situatie 9 maart 2026.
* het informed consent beïnvloedt deze cijfers (exclusief anonieme vaccinaties; onderrapportage werkelijke vaccinatiegraad). Het effect was voor cohort 2016-2017 (kleuters), 2011-2012 (schoolkinderen), cohort 2007-2008 (HPV) en cohort 2006-2007 (MenACWY) nog beperkt, omdat het kinderen betrof die voor een groot deel voor 1-1-2022 de adviesleeftijd voor vaccinatie bereikten.
Tabel 4: Schatting vaccinatiegraad (%) maternale vaccinaties (per cohort of griepseizoen) op basis van op persoon geregistreerde vaccinaties (exclusief anonieme vaccinaties, voor MGV inclusief anonieme vaccinaties).
| Zwangeren | |||
|---|---|---|---|
| Cohorta | DKT | Griepseizoenb | MGV |
| 2020 | 70 | ||
| 2021 | 66c | ||
| 2022 | 64* | ||
| 2023 | 64* | 2023/2024 | 16 |
| 2024 | 67* | 2024/2025 | 20 |
| 2025 | 65* | 2025/2026 | 22 |
DKT = maternale DKT-vaccinatie, MGV = maternale griepvaccinatie.
* Het informed consent beïnvloedt deze cijfers (exclusief anonieme vaccinaties; onderrapportage werkelijke vaccinatiegraad).
a 2025: vrouwen met kind dat in januari-december 2025 is geboren; 2024: vrouwen met kind dat in januari-december 2024 is geboren; 2023: vrouwen met kind dat in januari-december 2023 is geboren; 2022: vrouwen met kind dat in januari-december 2022 is geboren; 2021: vrouwen met kind dat in januari-december 2021 is geboren; 2020: vrouwen met kind dat in april-december 2020 is geboren.
b Voor maternale griepvaccinatie (MGV) wordt het aantal zwangeren dat in aanmerking kwam geschat op 40/52 deel van de noemer voor maternale DKT-vaccinatie.
c Vanwege administratieve issues waren nog niet alle maternale DKT-vaccinaties in Præventis geregistreerd. In verslagjaar 2023 is de deelname opnieuw geschat op 71%.
Informed consent
Het (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu) ontvangt sinds 1 januari 2022 de gegevens van een deel van de vaccinaties anoniem. Dat gebeurt als mensen geen toestemming geven om hun gegevens met het RIVM te delen. Anonieme vaccinaties kunnen niet worden meegeteld voor de vaccinatiegraad. Dat komt doordat de informatie die nodig is om de vaccinatiegraad te bepalen dan niet bekend is. Bijvoorbeeld in welk jaar het gevaccineerde kind is geboren. De geregistreerde vaccinatiegraad is daarom lager dan de werkelijke vaccinatiegraad. Daarnaast werden de cijfers voor de (Difterie, kinkhoest, tetanus, polio)-Hib-HepB-vaccinatiegraad bij zuigelingen tijdelijk (verslagjaar 2023-2024) ook negatief beïnvloed door het deels ontbreken van de DKTP-schema-indicatie.
Interpretatie regionale verschillen
Het is belangrijk voorzichtig te zijn bij de interpretatie van verschillen tussen regio’s of gemeenten en verschillen tussen jaren binnen eenzelfde regio of gemeente. Dit kunnen daadwerkelijke verschillen zijn maar ze kunnen ook deels veroorzaakt worden door de mate waarin op regionaal niveau informed consent wordt geregistreerd en de DKTP-schema-indicatie werd doorgegeven. De mate van informed consent is niet alleen afhankelijk van de bereidheid van gevaccineerden en/of de ouder(s) om toestemming te geven voor gegevensuitwisseling maar ook van de inspanning van de betreffende (Jeugdgezondheidszorg)-organisatie(s) om toestemming te verkrijgen en verschilt ook per vaccinsoort.
- E.A. van Lier (RIVM)
- M.R Holwerda (RIVM)
- H. Giesbers, red. (RIVM)